Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Συμμετοχή στοσταυρό του Χριστού

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ

 ΠαύλουΜουκταρούδη, θεολόγου

Με το Ευαγγέλιο, αλλάκαι  το περιεχόμενο της Υμνολογίας της σημερινής Κυριακής της Τυροφάγου, ηΕκκλησία μας εισάγει στον σταυροαναστάσιμο τρόπο ζωής της Αγίας και ΜεγάληςΤεσσαρακοστής. Όλα τα μέσα που μας προσφέρονται κατά την περίοδο αυτή, έχουνσκοπό να μας βοηθήσουν να γίνουμε «κοινωνοί» στα παθήματα του Κυρίου μας, να«άρωμεν τον Σταυρόν» Του -έστω και στο ελάχιστο- στον οποίο είναι «κεκρυμμένη ηΑνάστασης» (ι. Χρυσόστομος).

Το περιεχόμενο της ημέραςαυτής εκφράζουν τόσο το Συναξάρι όσο και η Υμνολογία. Είναι η ανάμνηση τηςεξορίας του Αδάμ από τον Παράδεισο της αγάπης του Θεού, που είναι τρυφή καιαπόλαυση αέναη, στη «γη των ακανθών» του σκότους των παθών, που είναι οδύνη,πικρία, φθορά και θάνατος. Και έγινε αυτό, γιατί ο άνθρωπος σταμάτησε να αντλείζωή από την αγάπη και τη σχέση του με τον Θεό, απέρριψε και απέβαλε τη Χάρη,που τον ζωοποιούσε, για να ζήσει αυτόνομα, κάνοντας αυτοσκοπό την ικανοποίησητων βιολογικών του αναγκών και απαιτήσεων. Αποκόπηκε από τον Θεό, που ήτανστέρηση της αληθινής ζωής και ακολούθησε τη βιολογική, η οποία τερματιζόταν μετον θάνατο. Στα πρόσωπο όμως του Αδάμ εκπροσωπείται όλη η ανθρωπότητα, οκαθένας μας. Όλοι γευόμαστε την πικρία, την εξορία, την οδύνη του θανάτου, κατάτο μέτρο που μετέχουμε στον τρόπο ζωής του Αδάμ. Η μόνη διέξοδος:

1.   Χριστός, ο νέοςΑδάμ

Ο Κύριος μας με τη Σάρκωσή Τουέγινε ο νέος Αδάμ, αλλά ακολούθησε τον αντίθετο τρόπο ζωής από τον πρώτο.Υπακούοντας στο θέλημα του Πατρός Του και μένοντας απόλυτα αναμάρτητος,αποδέχθηκε εκούσια την έσχατη συνέπεια της πτώσεως μας, τον σταυρικό θάνατο καιτον μεταμόρφωσε σε ζωή και ανάσταση για τον άνθρωπο, γιατί «κατέκρινε εν τησαρκί αυτού» την αμαρτία της παρακοής μας, που έφερε τον θάνατο. Έτσι έσωσε τηνανθρώπινη φύση, γιατί πέτυχε τον προορισμό, για τον οποίο πλάστηκε: Να είναι«εικόνα» και «δόξα» του Θεού.

2.   «ΣυσταυρωθώμενΑυτώ»

Κατά το πρότυπο του Κυρίου, ηαγία μας Εκκλησία προσκαλεί κι εμάς πάντοτε, ιδιαίτερα δε κατά την περίοδο τηςΜ. Τεσσαρα­κοστής, αν επιθυμούμε να επιστρέψουμε στον Παράδεισο της υπακοής καιτης αγαπητικής σχέσης και κοινωνίας με τον Θεό, να συμμορφωθούμε με τονσταυρικό τρόπο ζωής του Κυρίου μας. Με τη νηστεία, την εγκράτεια των επιθυμιών,τη συγχωρητικότητα, την υπέρβαση των επίγειων θησαυρών, που φθείρονται καιαφανίζονται, με την προσευχή, τη συμμετοχή στα Μυστήρια και τις εκκλησιαστικέςακολουθίες, μας καλεί η Εκκλησία να καθαρθούμε από τα πάθη μας, για νασυμμετάσχουμε -έστω και λίγο- στον σταυρό του Κυρίου μας. Να σταυρώσουμε καινεκρώσουμε τις αμαρτίες μας, τις αυτόνομες ενέργειες της σαρκικής φύσης μας, ταπάθη μας, που ικανοποιούν το «φρόνημα της σαρκός» και είναι μετάβαση «εκ τουθανάτου εις την ζωήν». Είναι η «διά βίου» μετάνοια των Αγίων, που έζησανσταυρικά, για να έχουν «κοινωνία ζωής» με τον Χριστό. Η συμμετοχή μας στηνανάσταση της ζωής ως αγάπης και κοινωνίας με τον Θεό, θα είναι ανάλογη με τησυμμετοχή μας στον σταυρό της άσκησης, για θάνατο καθημερινό του «φρονήματοςτης σαρκός». Είναι η προσφορά της δικής μας μικρής αγάπης, ως ανταπόκρισης στηνάπειρη δική Του. Έτσι γινόμαστε «κατά χάριν» υιοί του Θεού, όχι με εξωτερικούςτύπους και πλαστά σχήματα, για να εντυπωσιάσουμε τους ανθρώπους, αλλά «εν τηανακαινώσει του νοός ημών και τη ειρήνη των λογισμών και τη αγάπη του Κυρίουκαι τω ουρανίω έρωτι». Γινόμαστε «καινή κτίσις». για την οποία ο ερχομός του«Κυρίου γέγονε» (αγ. Μακάριος).

3. Μας προτρέπει και τοΕυαγγέλιο

Και το σημερινό  Ευαγγέλιοείναι μια προτροπή να καταβάλουμε τις αντιστάσεις του ανθρώπου της πτώσεως, πουαρνήθηκε τον τρόπο ζωής, που του υπόδειξε ο Θεός. Ο «παλαιός άνθρωπος» έχειανάγκη «σταυρού και ταφής» για να γίνει καινούργιος. Τρία σημεία υποδεικνύει τοσημερινό Ευαγγέλιο και είναι:

α) Η συγχωρητικότητα

Το πρώτο σημείο τηςσταυροαναστάσιμης πορείας μας είναι η συγχωρητικότητα στους «οφειλέτες» μας,για τα πταίσματα που μας έχουν πταίσει, τα μεγάλα και σοβαρά, αλλά και τα μικράκαι ασήμαντα. Γι’ αυτό και η αγία μας Εκκλησία ονομάζει «εσπερινόν τηςσυγχώρησης», τον κατανυκτικό εσπερινό της σημερινής Κυριακής, που αναγγέλλειτην είσοδο στη Μ. Σαρακοστή.

Η συγχώρηση των δικών μαςαμαρτιών -λέγει ο Χριστός-περνά από τον αδελφό μας. Έτσι μας αποκαλύπτει τονπιό σύντομο δρόμο, για να δεχθούμε συγχώρηση από τον Θεό. Αν δείξουμε επιείκειακαι αγάπη στα σφάλματα του αδελφού μας, αποκτούμε παρρησία μπροστά στον Θεό,όταν προσευχόμαστε και ζητούμε να συγχωρήσει και τις δικές μας αμαρτίες. Στηνπερίπτωση αυτή μπορούμε να του πούμε: Όπως εμείς συγχωρήσαμε τα πταίσματα τωναδελφών μας, συγχώρησε και Συ τα δικά μας.

Όταν η καρδιά μας είναιφωτεινή από το φως της συμφιλίωσης με τους αδελφούς μας, πετυχαίνει τη χάρη τωνκαλών, για τα οποία προσεύχεται, λένε οι Πατέρες. «Εάν αφήτε τοις ανθρώποις ταπαραπτώματα αυτών, αφήσει και υμίν ο πατήρ υμών ο ουράνιος». Η συμμόρφωση μεαυτό τον κανόνα είναι δύσκολη, πραγματικός σταυρός, γιατί αντιστέκεται ηέκπτωτη φύση μας, που κυριαρχείται από τον εγωκεντρισμό, τη φιλαυτία, τησκληρότητα, τη μνησικακία, τη «δικαιοσύνη», γι’ αυτό δε συγχωρεί εύκολα. Ταπάθη αυτά νεκρώνονται με την οδύνη της αγάπης, τον σταυρό της ταπείνωσης καιτης επιείκειας, για να ακολουθήσει η συγχωρητικότητα.

Έτσι «διά σταυρού»μεταβαίνουμε από τον θάνατο των παθών, στη ζωή και την ανάσταση της αγάπης καιμετέχουμε στον σταυρό του Κυρίου. Και εκεί που δέσποζε η έχθρα, η μνησικακία,το μίσος, θα βασιλεύει τώρα η αγάπη και η αδελφοσύνη. Η συγχώρηση του αδελφούμας, μας βοηθά και στο έργο της προσευχής και μάλιστα της καρδιακής, πουεπιτείνεται κατά την περίοδο αυτή, όπως δείχνουν και οι αυξημένες ιερέςΑκολουθίες της Εκκλησίας μας. Ο καθαρός νους αμιλλάται τους αγίους Αγγέλους,στο έργο της δοξολογίας του Θεού, βλέπει δε «τα κεκρυμμένα μυστήρια εν ταιςΓραφαίς». Όταν σκεπτόμαστε το κακό που μας έκανε ο αδελφός μας, ο νους μας αντίνα ανεβαίνει στον Θεό, σχολιάζει διαρκώς την κακία του αδελφού. Γι’ αυτό οΧριστός μας συμβουλεύει: Πριν προσφέρουμε τα δώρα μας στον Ναό, νασυμφιλιωθούμε με τον αδελφό μας.

β) Η θεάρεστη νηστεία

Το δεύτερο σημείο, που ορίζειτο σημερινό ευαγγέλιο, προκειμένου να μετάσχουμε στον σταυρό του Κυρίου, είναιη νηστεία: «Όταν νηστεύητε -λέγει- μη γίνεσθε ώσπερ οι υποκριταί σκυ­θρωποί·αφανίζουσι γαρ τα πρόσωπα αυτών όπως φανώσι τοις ανθρώποις νηστεύοντες». Ο άνθρωποςτης αμαρτίας, επειδή απέτυχε σ’ αυτό που κλήθηκε από τον Θεό να είναι, δηλαδή«εικόνα» και «δόξα» (=φανέρωση) του Θεού, θηρεύει δόξα από τους ανθρώπους, όπωςέκαναν και οι κενόδοξοι Φαρισαίοι, που νήστευαν μπροστά στους ανθρώπους, για ναπάρουν τη δόξα τους. Αυτή είναι κούφια δόξα, γιατί δεν μας συνδέει με τον Θεό,δεν προέρχεται από τη σχέση μας μαζί Του.

Η νηστεία, που σκοπεύει στηνεπίδειξη, είναι διαβολική παγίδα, γιατί αυξάνει την υπερηφάνεια, τον ανθρώπινοέπαινο και γίνεται ακερδής και επιζήμια. Και για την υπέρβαση της παγίδαςαυτής, απαιτείται ο σταυρός της νέκρωσης, δηλαδή της ταπείνωσης, της αθέατηςνηστείας, της «εν κρυπτώ», που αποβλέπει στον Θεό, που βλέπει τα αθέατα. Τότε ηνηστεία είναι θεοφιλής και θεάρεστη, γιατί είναι «άμικτος κακίας».

γ) Η υπέρβαση των επιγείωνθησαυρών

Το τρίτο σημείο για κάθαρσητου οπτικού της ψυχής, του νου, και συμμετοχή στον σταυρό του Κυρίου, είναι ημη προσήλωση μας στους γήινους και φθειρόμενους θησαυρούς. Να αρκούμαστε στηχρήση και να αποφεύγουμε την κατάχρηση. Να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε μόνοσάρκες και να αποφεύγουμε τη «φιλία της ύλης». Να ζητούμε τον «Άρτον της ζωής»,όχι άπλα για να ζήσουμε, «αλλ’ ίνα Θεώ ζήσωμεν». Επειδή ο άνθρωπος «απέστηΘεού» και απέρριψε τον αληθινό θησαυρό, τον Θεό και τη Χάρη του, στράφηκε στουςεπίγειους θησαυρούς για να καλύψει το κενό. Αλλ’ αυτοί φθείρονται.

Ο Κύριος λοιπόν μας προτρέπει,όχι μόνο να μη μαζεύουμε τέτοιους θησαυρούς, αλλά και να μη τους αγαπάμε, γιατίμας παίρνουν την καρδιά, μας υποδουλώνουν. «Όπου ο θησαυρός σας, εκεί και ηκαρδιά σας», μας λέγει. Αν υποδουλωθούμε στους θησαυρούς αυτούς, αλλοτριούμεθααπό τον σταυρό του Κυρίου μας. Και μόνο γι’ αυτό, οι Πατέρες μας συμβουλεύουννα μη τους κατέχουμε, αλλά να τους διανέμουμε στους πτωχούς και να τείνουμε,όσο είναι δυνατό, στην ακτημοσύνη. Να είμαστε δούλοι του Χριστού και όχι τουχρυσού. Έτσι, όσους διανέμουμε, αποταμιεύονται στους ουρανούς και φυλάγονται μεασφάλεια και γίνονται δικοί μας, ενώ όσους φυλάμε και κρύβουμε για τους εαυτούςμας, χάνονται. Μ’ αυτό τον τρόπο «θησαυρίζομεν θησαυρούς εν ουρανοίς», όπωςείπε ο Κύριος. Η λύση έρχεται διά της ελευθερίας του σταυρού και της νέκρωσης.

Η σωτηρία μας είναι υπόθεσημεταθέσεώς μας από τη ζωή των παθών, στον καινούργιο τρόπο ζωής και υπάρξεωςτης Εκκλησίας. Αυτή η μετάθεση συνοδεύεται από εσωτερική οδύνη, σταυρό, πουείναι διάβαση από τον θάνατο στη ζωή, δηλαδή ανάσταση.

Η νηστεία, μέσονασκήσεως

α) Συμμετοχή και του σώματος

Στον αγώνα που κάνει οάνθρωπος για αγιασμό, δεν είναι δυνατό να μετέχει μόνο η ψυχή, αλλά και τοσώμα. Ο αγιασμός αναφέρεται στον όλο άνθρωπο – ψυχή και σώμα. Και τα δύοκλήθηκαν στον αγιασμό, στη ζωή και τη δόξα τού Θεού, του οποίου το Σώμασταυρώθηκε, αλλά και αναστήθηκε και δοξάσθηκε. Και το σώμα μας μετέχει με τηδική του θυσία, τη νηστεία, την εγκράτεια των επιθυμιών του, τη συμμετοχή στηνπροσευχή, τον κόπο από την ορθοστασία, τις «μετάνοιες», την ελεημοσύνη, τιςφαινομενικά ταπεινωτικές πράξεις διακονίας σε όσους υποφέρουν κ.ά. Όλα αυτάείναι μικρές θυσίες, με τις οποίες επιβεβαιώνουμε την έφεσή μας να μηασχολούμαστε συνεχώς με τις εξωτερικές και τις γήινες ανάγκες του σώματος, αλλάκαι με τις εσωτερικές της ψυχής.

Ο πεπτωκώς άνθρωπος αρνείταινα νηστέψει, γιατί και το τί θα φάγει, το κανονίζει εγωιστικά. Αρνείται τηνυπακοή στην Εκκλησία, που την οδηγεί το Άγιο Πνεύμα «εις πάσαν την αλήθειαν».Ζει για να ικανοποιεί τις φυσικές του επιθυμίες.

δ) Νηστεία – ταπείνωση –υπακοή

Η νηστεία προϋποθέτει υπέρβασητης φιλαυτίας μας και υπακοή στη ζωή της Εκκλησίας, που είναι Σώμα Χριστού.Υπακούουμε στην Εκκλησία, ακόμη και στο απλό θέμα του φαγητού, γιατί με την υπακοήμας αυτή ακολουθούμε το υπόδειγμα υπακοής του Χριστού και μετέχουμε στον σταυρόΤου. Δεν είναι απλώς το είδος της τροφής η ουσία της νηστείας, αλλά η υπακοήστην Εκκλησία, που γνωρίζει πόσο τα πάθη τυραννούν τον άνθρωπο και ορίζει ταφάρμακα για τη νέκρωσή τους. Η αποδοχή τους προϋποθέτει ταπείνωση.

Η μεγάλη, λοιπόν, σημασία τηςνηστείας είναι, ότι και για το θέμα του τί θα φάμε, δεν το κανονίζουμε μόνοιμας, αυθαίρετα, εγωιστικά, αλλά δεχόμαστε την απόφαση τής Εκκλησίας, με τηνοποία διατηρούμε κοινωνία. Ο άνθρωπος μέσα στον Παράδεισο δεν κανονίζει μόνοςτου τίποτε, ούτε και το είδος της τροφής του. Ο Θεός του ορίζει: «Από παντόςξύλου του εν τω παραδείσω βρώσει φαγή». Συγχρόνως του ορίζει και τί να μητρώγει: «Από δε του ξύλου του γινώσκειν καλόν και πονηρόν, ου φάγεσθε απ’αυτού». Πού απέβλεπε η εντολή αυτή; Στο να συντηρεί ο άνθρωπος μέσα του τηνταπείνωση, για να ακολουθήσει η υπακοή στον Θεό και η διαρκής αγαπητική σχέσηκαι κοινωνία μαζί του.

Η τροφή θα γινόταν το μέσο γιανα ευχαριστεί και να δοξολογεί τον Θεό και να τον συνδέει μαζί Του. Ο τρόποςαυτός θα εξασφάλιζε στον άνθρωπο ζωή και αθανασία. Όμως δεν του εξασφάλισε,γιατί κυριάρχησαν μέσα του οι βιολογικές επιθυμίες και αποφάσισε να τιςικανοποιήσει και έφαγε από τον καρπό, που δεν είχε ευλογία να φάγει.

Όταν λοιπόν ο Θεός ορίζει τοείδος της τροφής μας, είναι για να μας συνδέει μαζί Του, να μας κρατά σεκοινωνία και σχέση αγάπης, ώστε, όχι «απλώς να ζώμεν, αλλ’ ίνα Θεώ ζώμεν». Αυτόείναι το «τέλος», ο σκοπός, στον οποίο αποβλέπει η νηστεία.

γ) Για να συντηρείται η σχέση

Όταν ο διάβολος έπεισε τουςΠρωτοπλάστους να καταλύσουν τη νηστεία, που όρισε ο Θεός και να φάνε από τονκαρπό, που τους είχε απαγορεύσει να φάνε, δεν ήταν σκοπός του να τους προσθέσειακόμη μια γεύση, αλλά να τους αποσυνδέσει από τον Θεό για να βρουν τον θάνατο.

Στην Παλαιά Διαθήκηαναφέρεται, πως οι Εβραίοι στο ταξίδι τους για τη γη Χαναάν «έφαγον και έπιονκαι επελάθοντο (= λησμόνησαν) Κυρίου του Θεού». Επομένως η τροφή, που τουςέδωσε ο Θεός, απέβλεπε στη συντήρηση αυτής της μνήμης, της αγάπης και τηςσχέσης τους με τον Θεό. Οι Εβραίοι χρησιμοποίησαν το αγαθό της τροφής αυτόνομα.Δεν το σύνδεσαν με τον Θεό, δεν ευχαρίστησαν και δεν δοξολόγησαν, γιατί«επελάθοντο». Αν ο σκοπός της «μνήμης Θεού» παύσει να υπάρχει, τότε ο άνθρωποςκάνει την τροφή και την ικανοποίηση της επιθυμίας του αυτοσκοπό.

Η νηστεία μας λοιπόν, δενπρέπει να είναι μια τυπική αλλαγή τροφής, αλλά ενίσχυση της αγάπης και τηςσχέσης μας με τον Θεό και εξάρτηση απ’ Αυτόν.

δ) Νηστεία – προσευχή

Ο Κύριός μας, όταν βαπτίσθηκεκαι επρόκειτο να αρχίσει τον ευαγγελισμό του λαού, πρώτα νήστεψε σαράντα μέρεςκαι σαράντα νύκτες και συγχρόνως προσευχόταν, για να δείξει ότι η νηστείααποβλέπει στην προσευχή, στη σχέση και κοινωνία με τον «Πατέρα τον εν τοιςουρανοίς». Είναι η απόσπαση της καρδίας, του νου, από τα «κάτω» καιπραγματοποίηση του «άνω σχώμεν τας καρδίας». Γι’ αυτό η νηστεία είναι επίπονη,κοπιώδης, «κοστίζει», όχι χρήματα, αλλά αλλαγή τρόπου ζωής. Κυριολεκτικά«δίνεις αίμα για να πάρεις Πνεύμα».

Είναι νέκρωση της πείνας γιατα γήινα και ανύψωση στην πείνα για τον Θεό. Αυτό είναι πορεία σταυρού, θυσίας,άσκησης, οδύνης εσωτερικής, κοινωνίας στα παθήματα και τον Σταυρό του Κυρίουμας, που είναι ο σκοπός της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τυπική νηστεία νήστεψε και οΦαρισαίος. Όχι μια φορά, άλλα «δις του Σαββάτου». Δεν τον ωφέλησε όμως, γιατίδεν απέβλεπε στη σχέση του με τον Θεό, αλλά στην επίδειξη, την κενοδοξία, τημεγαλαυχία του, ότι την αρετή του την κατόρθωσε με τη δική του δύναμη. Γι’ αυτόσυνιστούν οι Πατέρες, να είναι η «νηστεία άμικτος πάσης κακίας», για να είναισε θέση να προωθεί τη σχέση μας με τον Θεό και την ταύτιση της με την υπακοήκαι τον σταυρό του Κυρίου.

Με τη νηστεία του ο Μωϋσής,επειδή καθαρίσθηκε από τα γήινα, δέχθηκε τη χάρη του Θεού και πήρε τις θεόγραφεςπλάκες της Διαθήκης και έγινε ελευθερωτής του γένους των Εβραίων. Ο Ηλίας πάλινήστεψε θεαρέστως, δηλαδή δόθηκε στον Θεό και είδε τον Θεό «ουκ εν πυρί, αλλ’εν φωνή αύρας λεπτής» και στη συνέχεια ανελήφθη «εις τύπον Χριστού».

Ο άνθρωπος που νηστεύει καιδιψά τον Θεό, διανυκτερεύει στην προσευχή και τηρεί τις θείες εντολές, για ναμετάσχει στη θεία ζωή.


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ